Chi tiết

 

Di tích lịch sử địa điểm khởi nghĩa nam kỳ 1940, ở Phú Hữu

Ngày 01-03-2020 - Lượt xem: 442

             Từ bến Ninh Kiều - thành phố Cần Thơ xuôi dòng sông Hậu theo hướng ra biển khoảng 20 cây số, vào vàm sông Mái Dầm đi tiếp khoảng 2 cây số là đến di tích Khởi nghĩa Nam kỳ 1940 ở Phú Hữu. Nếu đi đường bộ từ thành phố Cần Thơ đi về phía Nam qua các xã Đông Thạnh, Đông Phước, thị trấn Ngã Sáu đi tiếp vài cây số sẽ đến di tích. Từ thành phố Cần Thơ đến di tích khoảng 25 cây số. Di tích trước đây tọa lạc tại làng Phú Hữu, tổng Định An, quận Phụng Hiệp, nay thuộc ấp Phú Thạnh, xã Phú Hòa, huyện Châu Thành (năm 1982 xã Phú Hữu chia làm 2 xã: Phú Hữu, Phú Hòa). Nay thuộc xã Phú Tân, huyện Châu Thành, tỉnh Hậu Giang.

Bia kỷ niệm Khởi Nghĩa Nam Kỳ năm 1940 tai khu di tích

Vào những năm 1930 - 1935, nông dân làng Phú Hữu sống trong cảnh bị áp bức, bóc lột nặng nề của thực dân Pháp, phong kiến địa chủ. Trong thời gian này, bên kia bờ tả ngạn sông Hậu chi bộ Đảng Trà Ôn, Vĩnh Xuân ra đời và lãnh đạo nhân dân đấu tranh chống địa chủ tăng tô, chống Phủ Hàm Yên làm giạ dư (45 lít) v.v… rất quyết liệt, đạt thắng lợi. Ngoài ra, còn tiếng vang của phong trào đấu tranh của học sinh ở trường Collège de Cantho và công nhân các xưởng cưa ở Cần Thơ, Cái Răng v.v… đã ảnh hưởng đến nhân dân xã Phú Hữu, thôi thúc một số thanh niên tiến bộ đi tìm người yêu nước được hướng dẫn đấu tranh chống địa chủ, phong kiến, thực dân.

Đầu năm 1936, hai thanh niên (anh em ruột) Nguyễn Phước Ngoạn (Ba Cần) và Nguyễn Văn Phúc (Trần Duy Phước) đến làng Vĩnh Xuân tìm gặp ông xã Trinh một trí thức yêu nước, sớm giác ngộ cách mạng. Hai thanh niên trình bày ý nguyện của mình và được ông xã Trinh giáo dục, giải thích về cái nhục mất nước, nô lệ ngoại bang. Dần dần hai anh hiểu về chủ nghĩa cộng sản, về cách mạng Tháng Mười Nga v.v… tinh thần giác ngộ, ý thức cách mạng được nâng lên và tìm đến chi bộ Cù Lao Mây để học tài liệu và phương pháp đấu tranh của Đảng.

Ước mớ của hai anh đã thành hiện thực, năm 1937 đồng chí Quản Trọng Hoàng cán bộ lãnh đạo của Đặc ủy Hậu Giang đến xã Phú Hữu gieo hạt giống cách mạng, kết nạp anh Nguyễn Phước Ngoạn, Nguyễn Văn Phúc và Ngô Văn Diệm vào tổ chức Nông hội đỏ. Sau một thời gian tuyên truyền vận động nông dân, các anh đã xây dựng được một số nông hội đỏ trong làng Phú Hữu.

Qua một thời gian thử thách và nâng cao sự hiểu biết về Đảng và giai cấp công nhân, xét thấy đủ điều kiện, đồng chí Quản Trọng Hoàng thay mặt Đặc ủy Hậu Giang kết nạp 3 đồng chí vào tổ chức Đảng Cộng sản Đông Dương, tại rạch Bà Hơn (Xóm Chài - Cần Thơ) và trở về thành lập chi bộ dự bị tại nhà đồng chí Nguyễn Phước Ngoạn (Ngã Lá, Phú Hữu) do đồng chí Quảng Trọng Hoàng làm Bí thư. Ngày 15/6/1938, 3 đảng viên dự bị được chuyển chính thức. Đồng chí Quản Trọng Hoàng rút khỏi chi bộ về trên công tác, chi bộ bầu đồng chí Nguyễn Văn Phúc (Trần Duy Phước) làm Bí thư.

Chi bộ Đảng ở Phú Hữu ra đời đã lãnh đạo phong trào đấu tranh của nông dân rất sôi nổi và xây dựng cơ sở cách mạng rất tốt. Từ cơ sở có chi bộ và nhà bà Ngô Thị Lụa (mẹ của đồng chí Nguyễn Phước Ngoạn và Nguyễn Văn Phúc) ở rạch Ngã Lá, ấp Phú Lễ, làng Phú Hữu nên Liên Tỉnh ủy Cần Thơ chọn làm nơi đặt cơ quan. Nơi đây Liên Tỉnh ủy Cần Thơ đã mở nhiều lớp huấn luyện, nhiều cuộc hội nghị của Liên Tỉnh ủy và in nhiều tài liệu cung cấp cho các tỉnh miền Hậu Giang.

Dưới sự lãnh đạo của chi bộ phong trào đấu tranh đòi giảm tô, giảm tức, đòi dân sinh, dân chủ diễn ra mạnh mẽ, sôi nỗi; tổ chức cơ sở Đảng và quần chúng: Thanh niên, phụ nữ phản đế, Nông hội đỏ phát triển mạnh, nhất là từ khi nhận được “Đề cương khởi nghĩa” của Xứ ủy Nam Kỳ do Tỉnh ủy Cần Thơ triển khai vào tháng 4/1940. Chi bộ đã ráo riết chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa, tổ chức nhiều cuộc họp quần chúng tốt để phát động phong trào và chọn một địa điểm trong rừng sâu cất chòi dưới bóng những cây kè (nên có tên gọi chòi “Cây Kè”) để làm nơi học tập huấn luyện cho những thanh niên, nông dân có tâm huyết cách mạng trong làng. Các cuộc họp này thường có cán bộ cấp trên như: đồng chí Lưu Nhân Sâm, Ngô Hữu Hạnh (trong Tỉnh ủy Cần Thơ) thường đến nói chuyện về tình hình, tập những bài hát cách mạng và dạy võ nghệ v.v… Những hoạt động của quần chúng dưới sự lãnh đạo của chi bộ, chuẩn bị cuộc khởi nghĩa tuy bí mật nhưng rất sôi nổi, ai cũng mong ngày khởi nghĩa giành chính quyền.

Lệnh khởi nghĩa của Xứ ủy Nam Kỳ đến Cần Thơ vào lúc 12 giờ trưa ngày 22/11/1940, nhưng đến khuya ngày 23/11/1940 Quận ủy Phụng Hiệp mới nhận được lệnh khởi nghĩa. Tuy có muộn nhưng Quận ủy vẫn tiến hành khởi nghĩa. Nhiệm vụ của Quận ủy Phụng Hiệp là tổ chức lực lượng khởi nghĩa đánh vào quận lỵ, đánh cầu Phụng Hiệp và bao vây, kềm chân địch không cho đi tiếp viện nơi khác.

Theo kế hoạch, sáng ngày 24/11/1940 chi bộ xã phú Hữu đã vận động được khoảng 70 quần chúng yêu nước tập hợp tại nhà bà Lụa ở ấp Ngã Lá, xã phú Hữu kết hợp lực lượng các xã khác như: Đông Sơn, Đông Phú tiến về quận lỵ Phụng Hiệp. Đến 4 giờ chiều cùng ngày lực lượng đã tới Ngã Bảy - Phụng Hiệp. kế hoạch của ta chiếm quận lỵ Phụng hiệp đã bị bại lộ, nên tiến hành phương án 2, đốn cây, kéo cột dây thép làm chướng ngại và đốt cầu Phụng Hiệp. Công việc đang tiến hành thì cấp trên cho rút về đánh đồn Cái Cui ở làng Đông phú. Bọn lính ở đây nghe cộng sản nổi dậy bỏ trốn, kế hoạch đánh đồn không thực hiện được, quân khởi nghĩa liền kéo về chiềm nhà Việc làng Phú Hữu. Bọn làng đều trốn, quân khởi nghĩa trương cao băng, cờ, khẩu hiệu kêu gọi nhân dân đứng lên cướp chính quyền, giành lại ruộng đất. Đả đảo thực dân phong kiến. Sao khi đốt toàn bộ sổ sách, giấy tờ của địch, quân khởi nghĩa đánh trống mõ tập hợp quần chúng. Quần chúng kéo đến nhà Việc mỗi lúc một đông, nắm lấy thời cơ này, các đồng chí lãnh đạo liền tổ chức mít tinh. Đồng chí Nguyễn Văn Mai (Bí thư Quận ủy), đồng chí Trần Duy Phước (Bí thư chi bộ) trong Ban lãnh đạo khởi nghĩa lên diễn thuyết vạch rõ bộ mặt xâm lược của thực dân Pháp cướp nước ta và bọn địa chủ phong kiến tay sai bán nước, kêu gọi nhân dân đứng lên cướp chính quyền giành lại độc lập, tự do, ruộng đất. Quần chúng đã hưởng ứng sôi nổi và cùng với quân khởi nghĩa hô vang khẩu hiệu: “Đả đảo thực dân Pháp”. Sau đó, đoàn người kéo đi biểu tình thị uy gươm, giáo, tầm vông, song hòng cầm tay v.v… vô ngọn rạch Mái Dầm và ra chợ (khoảng 200m) đã áp đảo tinh thần bọn làng, địa chủ.

Bọn địch ở Trà Ôn được tin báo, tên Chỉ quận trưởng đưa quân đến đàn áp cuộc khởi nghĩa.

Những cán bộ lãnh đạo nòng cốt của cuộc khởi nghĩa và quần chúng yêu nước bị bắt, bị kết án từ tù chung thân đến 5 năm tù giam đày đi Côn Đảo, gồm các đồng chí: Phước, Mai, Ngoạn (3 Cần), Mỹ án tù chung thân, các đồng chí: Nguyên, Đại, Dực, Tống án 20 năm tù, các đồng chí: Khuyên, Ngói án 15 năm tù, các đồng chí: Giàu, Bảy án 10 năm tù. Các ông: Đinh Công Trầm, Bác Già Tôn án 5 năm tù v.v… Còn một số bị giam và bị tra tấn chết tại Khám Lớn Sài Gòn, trong số này có em Nguyễn Văn Chiểu chỉ 15 tuổi nên bọn thực dân không kêu án được để đày ra Côn Đảo, mà phải đưa đi đày ở nhà lao Ông Yệm. Do không chịu nổi cảnh lao tù nơi rừng thiên, nước độc nên em hy sinh tại đây. Cuộc khởi nghĩa Nam kỳ ở Phú Hữu và một số nơi trong tỉnh tuy chưa giành thắng lợi, do tình thế cách mạng chưa chín muồi, kế hoạch khởi nghĩa bị lộ v.v… nên bị địch đàn áp dã man, nhiều cán bộ, đảng viên và quần chúng trung kiên của Đảng bị địch tàn sát, bắt bớ tù đày. Nhưng đó là cuộc nổi dậy có tổ chức của nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng, tấn công và dinh lũy của kẻ thù, báo hiệu sự cáo chung của chế độ thống trị. Đó là cuộc diễn tập quan trọng, Đảng bộ Cần Thơ rút ra bài học kinh nghiệm quí giá tổ chức cuộc khởi nghĩa cách mạng Tháng Tám năm 1945, giành thắng lợi vẻ vang.

Cuộc khởi nghĩa Nam kỳ 1940 ở Phú Hữu mãi mãi là điểm son chói lọi trong lịch sử đấu tranh cách mạng của Đảng bộ và nhân dân Cần Thơ. Do đó, Bộ Văn hóa - Thông tin ra quyết định số: 154-VH/QĐ, ngày 25/01/1991 công nhận di tích lịch sử văn hóa, cấp quốc gia.


Đang online: 9
Hôm nay: 6793
Đã truy cập: 3846677